Polonezköy Tarihi: Adampol'ün Kuruluşu (1842) ve Bugünü
Güncelleme:
İstanbul'un ortasında Lehçe soyadların, katolik bir kilisenin ve Polonya bayraklı bir festivalin ne işi var? Cevap, Avrupa tarihinin en dramatik sürgün hikayelerinden birinde saklı. Polonezköy — kuruluş adıyla Adampol — 180 yılı aşkın süredir yaşayan bir Türk-Polonya dostluk anıtıdır.
Sürgün Yılları ve Kuruluş (1842)
19. yüzyıl başında Polonya; Rusya, Prusya ve Avusturya arasında paylaşılmış, bağımsızlık ayaklanmaları kanla bastırılmıştı. Sürgündeki Polonya önderliğinin lideri Prens Adam Czartoryski, Osmanlı İmparatorluğu'nu özgür bir Polonya için en güvenilir müttefik görüyordu. Prensin İstanbul temsilcisi Michał Czajkowski, 1842'de Beykoz ormanlarında Lazarist rahiplerden alınan arazide Polonyalı mülteciler için bir yerleşim kurdu. Köye, prense ithafen Adampol adı verildi.
Czajkowski daha sonra Osmanlı hizmetine girip Müslüman oldu ve Mehmed Sadık Paşa adını aldı; Osmanlı ordusunda Kazak alayları komutanlığına kadar yükseldi. Eşinin mezarı bugün hâlâ Polonezköy mezarlığındadır.
Köy Hayatı: Ormanın İçinde Küçük Polonya
İlk yerleşimciler ormanı açarak tarım yaptılar; kiraz bahçeleri diktiler, hayvancılık ve arıcılıkla uğraştılar. Köyde Lehçe konuşuldu, katolik gelenek sürdürüldü; 1900-1914 arasında bugünkü Czestochowa Meryem Ana Kilisesi inşa edildi. Polonya'nın milli şairi Adam Mickiewicz'in 1855'te İstanbul'da ölmesi, şehirle Polonya arasındaki bağı derinleştiren bir başka halkadır.
Cumhuriyet Dönemi ve Atatürk'ün Ziyareti
Cumhuriyet'le birlikte köy, "Leh köyü" anlamındaki Polonezköy adıyla anılmaya başladı. Atatürk'ün 1937'deki ziyareti köy hafızasının gurur sayfasıdır. 20. yüzyıl boyunca köy; misafirperver pansiyonculuğu, temiz havası ve kiraz bahçeleriyle İstanbullu sanatçıların ve yazarların gözde kaçamağı haline geldi.
Bugünkü Polonezköy
Kurucu ailelerin — Dohoda'lar, Ryży'ler ve diğerleri — torunları köyde yaşamayı sürdürüyor. Zofia (Zosia) Teyze'nin Anı Evi köyün hafızasını ziyaretçilere açıyor; her haziran düzenlenen Kiraz Festivali Türk-Polonya dostluğunu kutluyor; Polonya devlet başkanlarının Türkiye ziyaretlerinde Polonezköy'e uğraması gelenekselleşmiş durumda. 1994'te köyü çevreleyen ormanın Tabiat Parkı ilan edilmesi, bu eşsiz dokunun korunmasını güvence altına aldı.
Kısa Kronoloji
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1842 | Adampol'ün kuruluşu |
| 1855 | Adam Mickiewicz'in İstanbul'da vefatı |
| 1900-1914 | Czestochowa Meryem Ana Kilisesi'nin inşası |
| 1937 | Atatürk'ün köyü ziyareti |
| 1994 | Çevre ormanının Tabiat Parkı ilanı |
| Bugün | Her haziran Kiraz Festivali ile yaşayan miras |
Köyün tarihine dokunmak için Anı Evi, kilise ve mezarlık rotamızı izleyin.
Sık Sorulan Sorular
Polonezköy'ü kim kurdu?
Köy, 1842'de sürgündeki Polonya lideri Prens Adam Czartoryski adına, İstanbul'daki temsilcisi Michał Czajkowski (Osmanlı hizmetine girdikten sonraki adıyla Sadık Paşa) öncülüğünde Polonyalı göçmenlerce kuruldu. Adı da Czartoryski'ye ithafen "Adampol" konuldu.
Polonezköy'de hâlâ Polonyalılar yaşıyor mu?
Evet; sayıları azalmış olsa da kurucu ailelerin torunları köyde yaşamaya, Lehçe soyadlarını ve geleneklerini sürdürmeye devam ediyor. Kilise, mezarlık ve Anı Evi bu yaşayan mirasın simgeleridir.
Polonezköy adını ne zaman aldı?
Köy uzun süre Adampol adıyla anıldı; Cumhuriyet döneminde "Leh köyü" anlamına gelen Polonezköy adı yerleşti. Bugün iki isim de kullanılır.
Atatürk Polonezköy'e geldi mi?
Evet. Atatürk 1937'de köyü ziyaret etmiş, bu ziyaret köy hafızasında önemli bir yer edinmiştir; kaldığı ev bugün köy turlarının duraklarından biridir.